Basit insanlar menfaat peşinde koşar, yalnızca büyük insanlar bir dava peşindedir. Modern dünyanın bizlere sunduğu en büyük yanılsama, başarıyı ve büyüklüğü maddi kazanımlarla ölçmesidir. Kimin ne kadar güce, unvana veya servete sahip olduğu, insan değerinin ana kriteri haline getirilmeye çalışılıyor. Oysa yüzyıllar öncesinden yükselen o derin ses, İmam Gazali, insanın gerçek kalibresini bambaşka bir teraziye vuruyor ve bizlere adeta bir hayat pusulası sunuyor: "Basit insanlar menfaat peşinde koşar, yalnızca büyük insanlar bir dava peşindedir." Bu söz, insanı insan yapan değerlerin nerede başlayıp nerede bittiğini gösteren keskin bir sınırdır.

Menfaat peşinde koşmak, insanı kendi nefsinin ve anlık çıkarlarının kölesi yapar. Basit insan için hayattaki tek ölçü, "Bu işten benim kazancım ne olacak?" sorusudur. Onların dostlukları, adımları, hatta savundukları fikirler bile rüzgara ve çıkara göre yön değiştirir. Menfaat odaklı bir yaşam, insanı cüceleştirir; vizyonunu sadece kendi cebi, kendi konforu ve kendi yarını ile sınırlar. Ne yazık ki menfaatin merkezde olduğu toplumlarda sadakat bir lüks, samimiyet ise sadece bir maskedir.

Oysa "büyük insan" olmak, kendi sınırlarını ve çıkarlarını aşabilme cesaretidir. Büyük insanlar, hayatın merkezine kendilerini değil, bir davayı koyarlar. Dava; adalettir, ahlaktır, insanlığa kalıcı bir değer bırakma sevdasıdır. Bir davası olan insan, rüzgar ne taraftan eserse essin yönünü sabitleyen kutup yıldızı gibidir. O, popülaritenin, alkışın veya maddi getirinin peşinde değildir; hakikatin ve doğrunun yanındadır. Gerekirse kendi konforundan vazgeçer ama davasından, ilkelerinden asla ödün vermez. Bugün etrafımıza baktığımızda yaşadığımız pek çok ahlaki ve toplumsal aşınmanın temelinde, davaların yerini küçük menfaatlerin alması yatıyor. Büyük idealler konuşulurken bile arkada gizli hesapların yapıldığı bir çağda, İmam Gazali’nin bu uyarısı hayati bir önem taşıyor.

Kendimize dürüstçe sormamız gereken soru şudur: Hayatımızı yönlendiren şey anlık menfaatlerimiz mi, yoksa uğruna her şeyi göze alabileceğimiz bir davamız mı var? Unutmayalım ki, menfaat peşinde koşanlar günü kurtarır ve tarih sahnesinden sessizce silinip giderler. Dünyayı güzelleştiren, insanlığa yön veren ve ölümsüzleşenler ise sadece bir davanın peşinden giden o büyük ruhlardır.